Monday, July 07, 2008

Жимс

Би зохиолч хүн биш учир зүгээр өөрийнхөөрөө л манай садангийн нэг гэр бүлд тохиолдсон явдлыг энд өгүүлэхээр шийдлээ. Ойрд хичээл ном завсарлаад ажил багатай, гэрийнхнийгээ Монголоос ирэхийг хүлээнгээ цаг нөхцөөж байгаа ухаантай. Мэдээж хүмүүсийн нэрс, бас бус үйл явдлуудыг жоохон өөрийнхөөрөө зохиосон боловч яг болсон нь бодит юм шүү. Энэ охин одоо хаана явдгыг би мэдэхгүй ч манай хамаатны анагаахад сурсан охин төгсөөд эмч болсон.

Алимаа их сургуулийн хуваарь авч хүссэн сургуульдаа орох болсондоо туйлын баяртай байв. 8-р сарын сүүлээр сургуульдаа очиж бүртгүүлэхээс өмнө хэд хоног хийх онц ажилгүй гэртээ л баахан уйдсан хүн сууна. Аав ээж нь уулын баяжуулах үйлдвэрт ажиллах учир өглөөгүүр яаран сандран ажилдаа явцгаагаад орой ядарсан улс орж ирдэг ажээ. Тэрээр 9-р ангиасаа хотоос шилжиж ирсэн болохоор энэ төгссөн ангийнхантайгаа тийм ч дотно биш, харин хотын хуучин ангийнхныгаа маш их санаж, намар сургуульдаа очихоорооо хотод үлдсэн найзуудтайгаа уулзана даа гэж яарна. Харин энэ төгссөн ангиасаа зэргэлдээ байранд суух Шүрээтэй арай л ойр, хавар хичээлээ давтах, сургуульдаа ирж очиход байнга хамт явдаг байсных болов уу.
Нэг л уйдаад байхаар нь Шүрээтэй ярихаар шийдээд утас шүүрч авлаа.
-Байна уу? Шүрээ юу?
-Байна тийм байна. Хэн бэ?
-Аан, Алимаа байна аа, найзынхаа дууг ч танихаа болио юу даа?
-Хэхэ, үгүй ээ, манай энэ утас аль дивангарын орос аппарат л даа, жоохон шуугиад сайн сонсогдохгүй юм. Чамаар юу байна? Намар сургуульдаа явах бэлтгэлээ базаачихсан уу?
-Өө, тэр талаар санаа зоволтгүй ээ, манай ээж бүгдийг нь зохицуулна л гэсэн. Харин чи яаж байна? Анагаахад сурахад ч их л хүнд байх даа, гэхдээ миний найз толгойтой юм чинь алзахгүй байлгүй дээ.
-Би яахав дээ, аав ээж хоёр сандраад л байна. Чи ямар манайхыг мэдэхгүй биш, аав маань цэргийн хүн залуугаараа тэтгэвэрт гарчихсан, ээжийн цалинг хараад ямар бүтэх биш. Харин манай гэрийнхэн Хантайн¹ нуруунд очиж жимс түүх гэж байгаа. Тэнд энэ жил жимс самар маш их байна гэнэ. Манай аав гэрээрээ очиж жимс самар түүгээд миний сургалтын төлбөрийг хийх юм байхаа. Найз нь амарч ч чадахгүй л сургуульдаа явах нь дээ.
-Хөөх тийм үү? Хэд хоног явах юм бэ?
-Би ч хамт яваад долоо юмуу арав хоноод л ирэх санаатай байна. Ирээд бас бэлдэх юм их байна. Аав ээж, эрэгтэй дүү гурав үлдээд дахиад нэг долоо хонох байхаа.
-Хөөх яасан гоё юм бэ? Би ойд очиж жимс самар түүж ёстой үзээгүй, танай аав ээжийг гуйвал намайг аваад явах болов уу? Найз нь танайханд дараа болохгүй ээ, ямар нээх их жимс түүх гэж байгаа биш, хоол хүнсээ аваад явчихна. Гол нь ойд байгальд хэд хоног тааваараа амраад, чамд бас бага сага туслаад ирвэл л боллоо. Чи нээрээ аав ээжээсээ гуйгаад өг л дөө. Хоёулаа цуг явбал хөгжилтэй шдээ, тэгэх үү? гэж нэг амьсгаагаар дуржигнуулав.
-Харин ээ, за би ааваасаа асууя. Найз нь ямар шийдвэр гаргах биш, аав л юу гэнэ тэрүүгээр болно ш дээ хэхэ.
-За миний найз сайн гуйгаарай, найз нь юм бэлдэнээ. Ингэхэд хэзээ явах билээ?
-Энэ ирэх хагас бүтэн сайнаар явна.
-Аан за, за найз нь бас аав ээждээ өнөөдөр хэлнээ. За бака.
Шүрээ “Аав зөвшөөрөх болов уу яах бол, уг нь Алимаатай явбал тэр бөглүүд газар хөгжилтэй уйдахгүй юм даа. Надтай цуг буцаад ирнэ биз, өө нээрээ Алимааг тэгээд гэрт хонож чадах юм уу гэж асуудаг байж. За за хэдхэн хоног хөдөө гэрт хонож чадахгүй хэн л байв гэж. Харин ээжийн дэргэд гуйвал аав зөвшөөрөх байх, ээжийг ирэхээр хэлнээ ерөөсөө” гэж бодов.
Орой нь тэднийхэн гэртээ цугларцгааж Шүрээ ээждээ хоол хийхэд нь туслангаа хэлэв.
-Ээж, манай ангийн хотоос шилжиж ирсэн Алимаа бий ш дээ.
-За, нөгөө үйлдвэрт даргаар ирсэн хүний өндөр цагаан охин уу?
-Тийм. Тэр бидэнтэй цуг жимсэнд явъя гээд байна. Би тэнд очоод уйдах байх, хамт явбал болно биз дээ?
-Еэ мэдэхгүй, хот газрын танхил охин чадах юм болов уу даа? Ядарлаа цуцлаа, өвдлөө гээд унахгүй байгаа?
-Өөрөө хоол ундаа бэлдээд явна гэсэн, ямар нээх жимс түүгээд ажиллаад байх биш, түүснээ идээд л амарч байгаад ирэхэд юунд нь ядрахав дээ. Би найзтайгаа явбал хөгжилтэй ш дээ. Ээж та аавыг зөвшөөрүүлээд өг тэх үү? гэж эрхлэв.
-За за чи өөрөө л аавдаа хэл, ээж нь хажуунаас нь дэмнэе, аав нь зөвшөөрөхгүй бол ээж нь яаж ч чадахгүй шүү дээ гэв
Хоолоо идэхээр ширээнд сууцгаахдаа Шүрээ ааваасаа гуйхаар зориглон:
-Аав, манай ангийн Алимаа надтай цуг жимсэнд явъя гээд байна. Надад ч ханьтай хамт аваад явъя тэгэх үү?
-Юу гэж байгаа юм? Ямар амралт зугаалгаар явж байгаа биш. Хэний хүүхэд билээ?
Ээж нь:
-Аан үйлдвэрт шинээр ирсэн даргын охин. Манай охины хичээлд туслаад байдаг яагаав.
-Аан, манай охин л харин тусалсан юм биш үү аан?
-За аав, би ямар нээх лаг биш юу яриад байгаан. Тэр чинь сурлага сайтай, англи хэлэнд ёстой ус цас, удахгүй их сургуулиасаа гадаадад явж сурах юм гэсэн. За аав тэг л дээ тэр тэгтлээ ядраад байх бишдээ. Харин ч агаарт амраад ирье гээд байгаа юм. Аав ээж нь завгүй болохоор олигтой ч амарч чадахгүй гэртээ уйдаад байна гээд байгаа юмаа.
-Үгүй тэгээд ээж аав нь зөвшөөрөх юмуу? Тэр тансаг айлын охин чинь хоол унд яах юм болж байна? Өвдөж хавдвал яах юм? Яршиг яршиг бөөн дараа.
-Үгүй ээ, өөрөө хоол ундаа бэлдээд явна гэсээн. Юундаа өвдөж барьдийн, тэр чинь сагс, волейбол сайн тоглодог, биеийн тамиртаа сайн, чийрэг охин байхгүй юу. Тэгээд байвал би ч явахгүй, та гурав л яв. Би тэр уйтгартай газар чинь юугаа хийхийн уйдаж үхнэ.
Ээж нь дэмжинэ гэсэн болохоор хэд гурван үг дэмий л хэлэхээс хэтэрсэнгүй. Аав нь хэсэг бодол болж байснаа “за тэгвэл ааваасаа манай охиныг аваад явахыг зөвшөөрч байна гэсэн бичиг аваад ир гэж хэл. Тэгвэл яахав болох юм.” гэв. Тэрээр том даргын хүүхэд юу л гэж аав ээж нь зөвшөөрдөг юм. Ингээд дарагдах биз гэж бодсон нь эндүүрэл болов.
Ингээд хагас сайн болж тэд явах бэлтгэлээ базааж дуусаад унаагаа хүлээж байх зуур аялалын хувцас өмссөн Алимаа аяны үүргэвч, аяны хөнжил, халуун хүйтнээ барьдаг аяны хайрцагтай хүнс зэргээ аавынхаа жолоочоор хүргүүлж ирэв. Тэрээр эгээ л нэг барууны жуулчин аятай харагдах ажээ.
-Сайн байна уу, Даваа ахаа? Би хоцрох нь гэж сандраад яарч ирлээ. Аав намайг явж болно гэсэн. Таньд энэ захиаг өгүүлсэн гээд дөрөв нугалсан бичиг өгөв. Даваа: “Энэ золигийг одоо яанаа, бас нэг харж хандах хүн гарч ирлээ, за за одоо яая гэхэв, хэрэггүй л бичиг сачиг гэлээ” гэж бодон бичгийг авч уншив.
“Сайн байна уу? Манай охин тан нартай жимсэнд явна гэж шалаад бүр болдоггүй ээ. Хэрэв та бүхэн авч явахад татгалзах зүйлгүй бол би зөвшөөрч байнаа. Манай охиныг харж хандаад салхинд гаргаад ирвэл маш их баярлах байна. Ирээд надтай тухтай уулзана биз дээ. Дугар” гэж гарын үсгээ таталсан байв.
Ингээд тэд УАЗ фургонд юмаа ачаалаад хөдөллөө. Өдөржин давхисаар орой харуй бүрий болж байхад зорьсон газраа очсон нь бүрэнхийд сүглийсэн хар уулсын дунд цэнгэг устай Тарвагатайн голын дэргэд дэнж дээр хоёр гэрээр буусан айлд ирэв. Энэ нь Шүрээгийн аав Даваагийн амины хэдэн малаа тавьж маллуулдаг найзынх нь байлаа. Тэндээ хоноод маргааш нь тэд жимс түүх уул руугаа хөдөлжээ. Найз нь жимстэй ууланд ойн цоорхойд жижиг гэр барьж бэлдсэн аж. Ингээд тэд удалгүй жимсэндээ хүрч амсхийгээд гарч орчинтойгоо танилцаж, жимс хаагуур түүвэл дээр байгааг тандахаар гарцгаав. Алимаа Шүрээтэй цуг аавыг нь даган баруун тийш гарч, эрэгтэй дүү нь ээжтэйгээ цуг зүүн тийш явав. Ойд жимс түүхээр анх удаа очиж байгаа Алимаад бүх юм нь сонихон, тэндэхийн байгалийн үзэсгэлэн, агаарын үнэр, шувуудын жиргээн бүгд үгээр хэлэхийн аргагүй тансаг байлаа. Эхний өдөр танилцах маягаар ийнхүү өнгөрч тэд эргэж гэртээ ирээд оройн хоолоо идээд унтацгаав. Маргааш өглөөнөөс эхлээд ээж дүү нарынх нь очиж үзсэн зүүн талын өндөр уулын араар жимс түүхээр болжээ.
Алимаа уул руу явах замдаа тэр ч эрвээхэй, энэ ч цэцэг гэж гоё харагдсан бүхнийг сонирхсоор чухам яаж яваад байгааг ч анзаарсангүй уулын ард иржээ. Тэнд нь үнэхээр үхрийн нүд гэдэг амтлаг жимс усан үзмийн тариалан шиг л багсайн ургажээ. Алимаад 3 литрийн бидон бариулаад түүхээ түүгээд идэхээ идээд тааваараа явж бай гэсэн учир жимсэн дунд жаргаж өгөв. Ингээд бүгд ажилдаа шимтэн бутан доогуур шургацгаалаа. Үдийн алдад Даваа “Хүүхээд, бүгдээрээ цай ууж хэсэг амрая” гэж дуудан асга хадтай хэсэгт цугларан сууцгаалаа. Энэ жилийн жимс сайн ургасныг бүгд гайхан шагширах аж. Алимаад бол их бага гэж ямар хэмжээг хэлдэгийг ч мэдэх юм байсангүй, энд ирсэн нь түүнд маш сайхан санагдаж байв. Шүд ам, гар, тэр ч байтугай хамрынх нь үзүүр хүртэл жимсний будганд хөхрөөд үнэн инээдэмтэй болжээ. Шүрээ баахан шоолж хөхрөв.
Эргээд бүгд жимсээ түүхээр өмнө түүснээ 40 литрийн бидонд хийхэд талаас жоохон доогуур болжээ. Хагас өдөрт хүний 5 литр шахам түүнэ гэдэг овоо л их жимстэй байгааг илтгэнэ. Алимаа 3-ын бидоноо ч бараг дүүргэх шахсан байв.
Даваа:
-Ядраагүй биз? Орой бүрий болтол түүцгээнэ шүү. Сайн идэж ууж аваарай гэв
Ингээд буцаж өнөөх газар луугаа явахад Алимаа бас л өмнө нь үзсэнээ сая л харж байгаа мэт ийшээ ч гүйж, тийшээ ч дэгдсээр түрүүний очсон газраасаа арай цаахна хүрсэнийг ч анзааралгүй очив. Шүрээгийн аав ээж, дүү гурав нь ч ажилдаа шамдан орж, Шүрээ тэр хоёр зэргэлдээ хоёр бутанд сууж авлаа. Алимаа үдээс өмнө маш их жимс идсэн болохоор одоо хэл нь жоохон хорсож идэх сонирхол төрөөгүй учир түүж гарлаа. Гар тнь өргөс орох, явган суухад хөл нь чилэх гэх мэтээр энэ нь тийм ч таатай жаргалтай ажил бишийг сая л анзаарав. Нэг харсан Шүрээ нэлээд цаашилсан харагдав. Аав ээж нь хаана байгаа нь мэдэгдэхгүй, харин дуу нь их л ойрхон сонсогдох аж. Шүрээгийн ээж хааяа өнөө охин хаана байна гэж өнгийж харахад доохно талд нь Алимаагийн цагаан алчуур бутан дунд тод харагдах ажээ. Ингээд тэд ажилдаа шимтсээр хааяа нэг нэгнээ дуудан чимээ авалцаж байв. Дуу нь бага зэрэг холдож байгаа хэдий ч нэг нэгнээ хаана байгааг төвөггүй мэдэж болохоор сонсогдоно. Алимаа жоохон ядрах шинжтэй болохоор нь жимсний бутнаас гарч тэгшхэн газар олоод хэсэг суув. Тэгээд гэдэргээ харж хэвтвэл моддын дундуур дээр харагдах үүлс нүүх нь ой модод тэр чигтээ хөдлөн явж байгаа мэт маш сонин харагдахуйд дотроо инээн яасан сонин юм гэж бодож байтал нүд нь анилдаж эхлэв.
“Алимаа хаана байнаа? Одоо явцгааяаа” гэх дуунаар сэрвэл нар жаргаад ууланд сүүдэр буужээ. Дороос нь чийг татан норох маягтай болсон нь хүйт оргин, гэнэт цочиж сэрсэндээ хаанаас дуудсаныг ч анзааралгүй дуу доороос л гарах шиг болсон учир уруудан буулаа. Дахин нэлээд цаана “Алимаа!” гэх Шүрээгийн дуу гарлаа.
-За одоо очлоо гэж тэрээр хашгирав. Тэгээд улам хурдлан буулаа. Бидоноо нэг гартаа барин, уруу газар тэнцвэрээ олох гэж савчуулан дэгэж гарав. Хэсэг гүйгээд
-Та нар хаана байнаа? Гэж хашгирвал хариу чимээ гарсангүй. Энүүхэн доороос л дуудах шиг болсондоо гэж бодон чимээ чагнавал нэлээд бөглүү цаана “наашаа яваа!” гэх нь Шүрээгийн эрэгтэй дүү юмуу аавынх нь дуу аль нь болох нь мэдэгдсэнгүй. Алимаа “сонин юмаа, энэ доороос л дуудаад байх юм, тэгээд хүлээхгүй цаашаа яваад байдаг нь яаж байгаа юм болоо гэж бодон дахин нэлээд дэгдэн уруудлаа. Тэрээр ойд цуурайтаж дуу эсрэг зүгээс дуудах мэт сонсогдсоныг анзаарсангүй, бас ирэхдээ чухам яаж тэр газар хүрч ирсэнээ ч анзаарсангүй, бодвол өгсөөд байх шиг байсан болохоор уруудаад байх ёстой гэж боджээ. Үнэндээ тэд уулын эсрэг талаас өгсөж ирээд давангуутаа жимсний модонд орж, түүх тусмаа уулын ар луу уруудаад байснаа анзаарсангүй. Өөрөөр хэлбэл ирсэн зүгийнхээ эсрэг зүгт яваад байгаагаа ч анзаарсангүй гүйхээрээ дэгдэн уруудсаар байлаа.
-Та нар хаана байнаа! Намайг хүлээ л дээ! гэж хашгирав. Энэ удаад хариу сонсогдсонгүй. Эсрэг талд харагдах уулын оройд тусаж байсан нар алга болоход ойд бүрэнхий нөмөрч эхлэв. Тэрээр бага зэрэг сандравч хурдхан буугаад очвол тэднийг гүйцнээ гэж бодон дэгдсээр байлаа. Хоёр ч удаа бүдчин бөгсөөрөө суун тусахдаа бидоноороо чулуу цохиж бидон нь хонхойв. Бөгс жоохон өвдсөнд, “за энэ муу бидон ч яахав, болдогсон бол хаячихсан ч гарзтай юм биш” гэж бодсоноо “ за хүний юмыг тээр болоод хаячихлаа гэлтэй нь биш” гэж бодсон нь түүний аминд орох ганц аврал болно гэдгийг ч ухаарсангүй. Хааяа шувуу жиргэхээс өөр чимээгүй ой дүнсийнэ.


¹Хантайн нуруу гэж Булган аймгийн Сэлэнгэ сум, хуучнаар Ингэттолгойн сангийн аж ахуйн хойд талаар байх хөвчийн уулс.



Labels:

5 Comments:

At 6:10 PM , Blogger Өнөржаргал said...

kk ingeed oid tuurvuu huurhii...urgeljleliig n huleej baiy.. :)

 
At 6:12 PM , Blogger Otgoo said...

Хэхэ, тэг дээ хүлээж бай.

 
At 6:55 PM , Blogger eku said...

hurdan bicheerei za kkk tesen yadan huleej baiy

 
At 9:41 PM , Blogger peakfinder said...

Pooh yamar aimaar yum be? Odoo yanaa, urgeljleliig n' hurdan bicheerei...

 
At 3:13 PM , Blogger byambaa said...

bi bas yugaaraa dutahav, huleegeed l bna.

bas ter budaa agshaachid chin e;dev hool hiij bolood bdg yum shig bna lee. bi deer mgld neg aild harj bsiin, shultei hool hiigeed bluu daa.

gehdee manai budaa agshaagch aimaar jijig. 3 hund arai tsuivan hiij hurehgui bhaa. kkk

 

Post a Comment

Subscribe to Post Comments [Atom]

<< Home