Tuesday, July 08, 2008

Жимс-2

Даваагийн эхнэр Сүрэн “Үгүй энэ хүүхэд яаваа? Сая явцгаая гээд дуудахад энүүхэн доор л за гэсэн.” гэж бодоод:
- Алив Даваа араас нь яваач. Хүүе Болдоо! Тэр Алимаа эгч чинь доошоо явчив уу яав араас нь гүй! гэлээ.
-Өө гай, би ядарч үхлээ ш дээ, энэ их жимсээ хүнд үүрүүлчээд гүй мүй гээд байх юм гэж Шүрээгийн дүү унтууцав.
Шүрээ дүүдээ:
-Наадхаа газар тавиач дээ, тэнэг юмуу гэж хэлчихээд Алимаагийн дуу гарсан зүг амандаа хоёр гараа бариад:
-Алимаа! гэж хашгирав. Нэлээн доор:
-За одоо очлоо... гэх дуу гарав. Даваа “Дуудах тутам дуу нь цаашлаад энэ доошоо л гүйгээд явчлаа” гэж бодоод:
-Хүүхээ! Наашаа яваа! гэж дуудсан боловч олигтой чанга дуугарч чадсангүй бүгшүүлэн ханиав.
Сүрэн улам сандарч:
-Алив бүгдээрээ доошоо араас нь явъя. Эн хүүхэд буруу яваад өглөө гэхэд Шүрээ түрүүлээд доошилж эхлэв. Бүгд л байдаг тэнхээгээрээ ориловч хариу чимээ алга байлаа. Холдмооргүй юмаа гэж бодсоноос тэд нэг их шуурхай доошилсонгүй нэрээр нь дуудсаар алгуурлав. Энэ хооронд мөч урттай Алимаа хэд дэгдээд алга болсон байлаа.
Хангай газар нар жаргамагц маш түргэн сэрүүсч эхэллээ. “Бүрэнхий бүрэн нөмөрхөөс өмнө энэ ойгоос гарч бэлд хүрье. Би яг төөрчихлөө, одоо нөгөө ойн цоорхойдох гэрийг олохгүй нь” гэж бодсон Алимаа улам хурдлан харайлаа. Нохойн хошууны өргөстэй бут хөлд нь таарахад өвдөгнөөс доохнуур богино өмдтэй түүний шилбийг өвдтөл зурах авч тэр юун тэрийг тоохтой манатай. Явсаар байтал бэлд ч хүрсэн юмгүй, урдах замаа ч харахад бэрх болж ирэв. Сүглэгэр модод бүрэнхийд ямар нэгэн аврага амьтан тэврээд авах гэж байгаа мэт бараантаад, үдшийн бүрийгээр гудамжинд ч цөөхөн гардаг түүнд ойд төөрнө гэдэг ой тойнд нь багтаж өгөхгүй аймшиг байлаа. Харуй бүрий болж зам бүдэг бадаг харагдах болсон учир хамаагүй гүйж болохгүй болов. Айж сандарсан, гүйж харайсанд бяцхан зүрх нь цээжиндээ багтаж ядан оволзоно. Нүүр нь халуу дүүгэн чинэрч, бүх биенийх хөлс цутгаж байв. Маш их хөлөрсөнөөс өргөстэй бутанд зурагдсан шилбэ нь тэсэхийн аргагүй хорсоно. Хэсэг амьсгаагаа дарах зуур хоёр гараа өвдөг дээрээ тулаад тонгойж, “Энэ хэд намайг орхиод явчихдаг л юм байхдаа? Арай ч дээ. Намайг алга болсоныг мэдээд хайж сурж, чимээ өгмөөр юм” гэж бодов. Үнэндээ Алимаа айсандаа хэтэрхий хурдан гүйгээд 3-4 км холдсоноо ч анзаарсангүй. Гэнэт толгой дээр нь “Хүүүүүүүүүүүүүүүүүүүүе!” гэх дуу үстэй толгой арзайтал дуугарсанд Алимаа айсандаа:
-Аааааааааааааааааааааааа, эээээжээээээээээээээ! гэж ориллоо. Сүр сархийн нэг том бараан шувуу дэргэдэх модны мөчир дээрээс нисэн одов. Тэр цурхиртал уйлж эхлэв. “Яагаад намайг орхиод явцгаачихваа? Шүрээ, Даваа ахаа, Сүрэн эгчээ, Болдоо миний дүү, та нар намайг ирж аваач дээ. Саяных юу байваа? Ямар муухай дуутай юм бэ?” гэж цухалдан бодовч яах юу хийх ээ ч олохгүй дороо дэвхцэнэ. Удалгүй харанхуй болж урдах мөрөө ч харах аргагүй боллоо. Явахаар бут сөөг, модны үндэс, газар унасан гишүү хөлд нь тээглэн бүдчүүлнэ. Модны мөчир духанд таарч хүчтэй мөргөснөөс нүдэнд нь гал бутраад явчихав.
-Ёоё гээд суун туслаа. Духаа гараараа дарвал гарт нь бүлээн нойтон зүйл мэдрэгдэж духнаас нь цус гарч байгааг ойлголоо. Төд удалгүй дух нь бондойтол хавдаад гарт мэдрэгдэхүйц овойжээ. “За би цаашаа явж чадахгүй юм байна. Яанаа! Яасан аймаар юм бэ? Өглөө хэдэд гэгээ орох болоо? Ядаж байхад цагаа гээчихнэ гээд тэр гэрт үлдээчихсэн. Одоо хэд болж байгаа юм бол? Эндээ суугаад өглөө болохыг хүлээхээс тэр хэд намайг олоод авчих байх. Эсвэл тэр хэд одоохон энүүгээр намайг хайгаад хүрээд ирэх биз. Би өдөр яах гэж унтав аа? Тэд нарыг холдоод явсаныг мэдсэнгүй төөрчихлөө” хэмээн бодов. Хоёр өвдгөө тэврээд эрүүгээ өвдөг дээрээ тавин нүдээ анилаа. Зүрх нь дэлсэх нь арай гайгүй болсон ч харанхуйгаас айх айдас нь түүнийг эзэмдэж, бүх бие нь чичэрнэ. Чихэн дээр нь шумуул шунгинаж ирвэгнүүлэхэд сая л ухаарвал хүзүү хоолой, хацар дээр нь загатнан зөндөө хазуулжээ. Эргэн тойрон нам гүм, хааяа салхинд модны орой найгахдаа сүүгэх чимээ гаргана. Тэрээр “Яанаа, энэ ойд чоно, баавгай, араатан амьтан байдаг байхдаа” гэж бодоод бодлоосоо айж дахин уйлж эхэллээ. “Ээжээ, ааваа, охиныгоо ирээд аваач дээ, би айж байна ииийййййййййййййййн” хэмээн уйлсаар л байв.
Уйлж уйлж нэг мэдсэн зүүрмэглэж эхлээд суугаагаараа унтаж эхлэв. Нэг сэрэхэд бие нь маш их даарч, хөл гар нь бадайран хөшчихсөн байв. Эргэн тойронд нь чимээ аниргүй, өнөөх салхи хүртэл тогтоод бүр ч нам гүм. Харин агаар их л хүйтэрч, өвсөн дээр хар чийг унасан нь мэдрэгдэв. Даарсанаас болоод сэржээ. Босож хоёр гараараа мөрөө үрчин дулаацах гэж оролдсон ч нэмэргүй улам дааран бөмбөгөнөтөл чичэрч эхэллээ. Майкан дээр өмссөн биеийн тамирын цамц нь өдөр халуунд маш зузаан санагдаж байсан бол одоо хальс мэт, бараг нэмэргүй мэт санагдав. Моддын оройгоор одод гялалзан, од ийм тод байдаг билүү гэмээр харагдах ажээ. Ийнхүү босон суун, биеээ үрчин байсаар үүр дөнгөж тэмдэгрэхийг мэдэрлээ. Гэхдээ л доорх мөрөө харах боломжгүй хэвээр. Болгоомжтойхон уруудаж эхлэв. Газар нь энэ хавьд тийм ч огцом бишийг бодвол нэлээд доошилж ирсэн бололтой, тэмдэгрэх төдий гэгээнд модний мөчир мөргөчилгүй алгуур уруудаж байлаа. Газрын хэвгий улам багассаар горхи хоржигнох чимээ сонсогдов. Мод сийрч, тэнгэрийн хаяа харагдахад үүр цайх дөхөж байгааг мэдэрч маш их баярлажээ. Алгуур явсаар горхины дэргэд ирж зүлгэн дээр суутал зүлэг шал нойтон байлаа. Эндээ л нар гарахыг хүлээхээс хэмээн шийдэв. “Азаар энэ шөнө элдэв гай тохиолдсонгүй дээ гэж дотроо баярлавч тэр хэд намайг олдог л байгаа?” гэж бодлоо. Энэ шөнө түүний үхэлтэй хийх тэмцлийн дөнгөж оршил хэсэг байсныг тэрээр яахин мэдэх билээ. Түүний хамгийн том алдаа бол нөгөө хэдийгээ өөрийнхөө явж буй зүгт л бий, би ард нь байгаа, би л хоцорчихлоо гэж бодсоных байлаа. Ингэж байтал үүр гэгээрч эргэн тойрон харагдахаар болж ирэв. “Хаашаа явах вэ?” гэж бодох зуур гохины цаад эргийн бутан дундаас нэг амьтан гарч ирээд ус уулаа. “Хүүе тугал байна! Энэ хавьд айл байдаг юм байх даа гэж бодоод ухасхийн босвол өнөөх амьтан сүр хийн бутны цаагуур алга болов. “Өө, юун аймхай тугал вэ?” гэж тэрээр бодох нь ийм хар үүрээр ганц тугал явж байхгүй гэдгийг ч мэдэхгүйнх бөгөөд урьд нь бор гөрөөс гэж харж байгаагүй түүнд бүрэнхийд тугал шиг л санагджээ. Ингээд айл ойрхон байгаа гэсэн бодол түүнийг улам цааш явах түлхээс болов. Одоо замаа хараад байхаар гэгээтэй болсон юм чинь гээд явахаар шийдэж нүүрээ угаалаа. Духных нь хавдар арай гайгүй болсон ч хөндүүр гэж жигтэйхэн. Хамарынх нь дээд хэсэгт, хоёр нүднийх нь дунд цус наалдаад хатчихаж. Нүүрээ угаачихаад, шилбээ харвал бүүдгэр гэгээнд харин ч гайгүй харагдав. Горхины усаар хөлөө угаачихаад, оймс пүүзээ өмсөн бослоо. Ингээд горхио уруудан алхав. Айл мэдээж голын дэргэд л байгаа гэсэн бодол түүнийг хөтлөв. Тэрээр энэ горхи хаа хүргэхийг мэдэхгүй ч зүгээр дагаад уруудвал болох юм шиг санагджээ. Хүний бидоныг хаячаагүйдээ баярлан өнгийж харвал түүсэн жимснээс нь багахан үлдсэн нь харагдав. Сандарч гүйж байхдаа савчуулсанаас ихэнхийг нь асгачихаж. Хэдийг алган дээрээ гарган ам руугаа хийчихээд алхаж гарлаа. Өвсний шүүдэрт пүүз нь шалба норсонч үүр цайлгаж чадсандаа баяртай байгаа түүнд энэ бол юу ч биш санагдан алхаж байв. Тугал явж байсныг бодоход айл ойрхон л баймаар юм даа гэсэн бодолдоо хөтлөгдөн явсаар байлаа. Удалгүй нар мандаж өмнө нь харагдах уулын дээгүүр алтан цацрагаа гийгүүлэн гарч ирлээ. “Нараа! Чи ийм үзэсгэлэнтэй билүү?” гэсэн бодол зурсхийсэн нь урьд шөнийн харанхуйн аймшгийг ор мөргүй болгов. Горхио дагаад алхаад байтал горхи өргөссөөр дээгүүр нь харайж гарахад арай л боломгүй өргөн гол болж ирлээ. Холхоноос гүйж ирээд харайвал цаана гарч болмоор гэх юм уудаа.
Даваагийн гэр бүлийнхэн шөнөжин Алимааг хайж ойгоор хэрж, байдаг чадлаараа орилолдсон боловч олсонгүй. Сүрэн дэмий л:
-Яадаг хүүхэд вэ? Чоно нохойн хоол болчих вий дээ. Еэ эвий минь гэхээс хэтрэхгүй. Шүрээ аавынхаа нүүрийг харж чадахгүй “Дөнгөж ирэнгүүт төөрөөд байхдаа яадаг байнаа энэ Алимаа одоо. Олдвол аав уурлаад хөөж гэр лүү нь явуулна даа, аан ямар явуулах унаа байх биш намайг авахаар ирэхэд л явуулна л даа” гэж бодно.
Даваа: “За ёстой баларсан юм боллоо доо. Энэ хүүхэд осолдчоогүй байгаасай. Миний бүр эз нь татаад авч явмааргүй оргиод байсан юмаа” гэж халаглана.
Тэд шөнөжин хайсандаа ядарцгааж, нэгэнт өглөө болсон учир ойн цоорхойд барьсан гэрлүү гээ буцахаар шийдэв. Даваа найзынх руугаа явж нутгийн хүмүүсээс хүн олж ирэхээр болж, тэр хэдийг шөнө хайсан газраасаа арай цаагуур явж хайхыг зөвлөөд явлаа. Найзындаа хүртэл арваад км, ирж очтол бараг 4 цаг алхана. Үдээс хойш л эргэж ирэх бололтой. Шүрээ ээж, дүүтэйгээ жоохон юм идэж ууж аваад хайх ажилдаа эргэн гарлаа. Ингээд нутгийн хүмүүсээс морьтой 5 хүн дагуулж иртэл үдээс хойш ч болж, Шүрээ ээж дүүтэйгээ тэр хавиараа хайгаад олигтой юм юу ч олсонгүй. Харин Болдоо бутанд өлгөгдсөн Алимаагийн цагаан алчуурыг л олж ирэв. Тэд нар дунд ядаж мөр харчихаар мэдлэгтэй амьтан байсангүй. Ажигч хүнд бол Алимаагийн үсэрч харайж гүйсэн мөр байсан л байгаа даа.
Энэ хооронд Алимаа гол дагаж явсаар маш их ядарлаа. Хэр их хол явсанаа ч мэдсэнгүй. Шүрээгийн аав арваад км алхаад, мориор буцаж ирэх хооронд Алимаа элбэг 20 км алхсан байгаа. Тэрээр энэ гол нөгөө анх ирсэн айлын дэргэдүүр урсаж байсан гол байх нь хэмээн бодож төсөөлөв. Тэгэхээр энэ хавьд л тэр айл байх ёстой гэж бодон алхах нь түүнийг улам бүр алслуулан холдуулж байгааг яаж мэдэхэв. Түний дагаад яваа энэ гол бол Зэлтэрийн гол бөгөөд өмнөх айлын байсан гол бол Тарвагатайн гол ажээ. Тэрээр уулын эсрэг тал руу, ямар ч айл амьтан нутагладаггүй, унаа машин очих ямар ч боломжгүй аглаг хөвч дундуур урсах голыг даган алхаж байв. Голын дэргэд байгаа учир цангахын зовлон байсангүй, харин явдал дундаа үлдсэн жоохон жимсээ идчихсэн. Гэдэс нь өлсөхөөс гадна анх аваад өмсөж үзэхэд маш эвтэйхэн санагдаж байсан пүүз нь хөлийг өвтгөөд нэг л эвгүй. Хэсэг сууж амрангаа пүүзээ тайлж хөлөө үзвэл зүүн хөлийнх нь эрхий хурууний доороос өлмийнийх нь дунд хүртэл цэврүү үсрээд ус гүйчихжээ. Дарж үзвэл өвчтэй гэж жигтэйхэн. Энэ ус нь өвтгөөд байгаа байх гэж бодоод хумсаараа чимхэн арьсийг нь хэгзэлбэл тув тунгалаг шингэн урсан гарч байна.
-Аааааааааааааааааааааааааа! Ёоёоёоёоooooooo! Ямар аймаар өвддөг юм бэ? гэж дуу алдан орилов. Цэврүүг хагалхаар бүүр их өвддөгийг анх удаа үзэж байгаа нь энэ. Ус нь гарсан цэврүү голыг нь тасартал хорсгох ажээ. Өвдөлт нь арай гайгүй болох шиг болохоор нь оймсоо өмсөөд пүүзээ углах гэтэл дахин чассс хийж дуу алдтал өвдөв. Шүд зуун пүүзээ өмсөөд үдээсээ үдэв. Цааш явахаар алхах гэтэл гишгэх аргагүй өвдөж, хоёр нүдийг нь нулимс бүрхэн уйлж гарлаа.Ойр орчмоосоо тулчихмаар мод хайж хэсэг догонцон, өрөөсөн хөл дээрээ дэвхцэн явж байж нэг мод олов. Түүнийг тулаад гишгэвэл хөл нь хорсож өвдөж байвч цааш явахгүй бол дахиад шөнө болно гэхээс хөлний өвдөлт юу ч биш санагдан зоригтойхон гишгэлээ. Халуу дүүгэн хорсож байснаа арай дээрдэж, хазганан цааш явлаа. Өсгийдөж гишгэсээр өмнөхөөсөө арай удаан ч гэсэн алхасаар байв.Гэдэс нь өлсөх нь улам нэмэгдэж юм идмээр санагдаж эхлэв. Өчигдөрийн жимс, хөдөөний айлын тавагных нь халтараас сэжиглээд идээгүй боорцог хүртэл нүдэнд нь харагдаад, Шүрээгийн ээжийн өчигдөр өглөө өгсөн салат бодогдоод урагш гишгэхэд хэцүүтэй байлаа. Голын эрэг рүү тонгойн ургасан бургас маягийн модны дэргэдүүр өнгөрч явах үед нүдэнд нь жимс харагдав. Өчигдөрийн амттай жимсийг хий харж байгаа юм байхдаа гэж бодоод сайн хартал тэр мод дүүрэн жимстэй мод байв. Баярлаад хэсгийг угз татан авч амандаа хийн хазтал шүд нь тас хийн, нэг хатуу юм шажигнаад явчихлаа. “Ёоё юу вэ?” гэж бодох зуур аманд нь мойлны амттай шүүс мэдрэгдэж “аан энэ чинь ястай мойл байна шүү дээ” гэж бодлоо. Ястай юутай нь тургиж хаячихаад дахин хэсгийг амандаа хийн шимж гарав. Хэсэг идээд ам нь зуурч заваарч эхэлмэгц жимс хэдий амттай ч нэг их хоол болдоггүйг анзаарлаа. “За ямар ч байсан бидондоо сайн хийгээд авая, юу ч идэхгүй хоосон явснаас л дээр юм” гэж бодоод нэлээд түүлээ. Ингээд цааш явахгүй бол бас удахгүй орой болчихно гэхээс нуруу нь хүйт даан эвгүйцэв. Тулдаг модныхоо дээд ацанд бидоноо зүүчихээд хазганан явлаа. Гэнэт сүр сар хийх чимээ гарч голын цаад эргээр нэгэн нарийхан шилбэтэй амьтаныг хөлийг нь сэрийлгэн хүзүүгээр нь амандаа зуусан саарал нохой хэд харайгаад модон дундуур алга болов. Хэсэг гайхаж зогссоноо “Яанаа! Амьтан барьсан чоно байна ш дээ!” гэсэн бодол зурсхийн хурдхан холдохын түүс болов. Бор гөрөөсний янзага барьсан чонотой харин ч голын энэ талд халз таараагүй нь аз. Айснаас болоод хөлнийхөө өвчинг мартан маш хурдан гүйлээ. Өнөө өвдөөд хазгануулаад байсан хөл зүгээр болсон мэт харайж гарав. Нэлээд гүйгээд амьсгаагаа дарж зогслоо. Нар уулын цаагуур орж эхэллээ. Хүн амьтан байвал сонсох байх гэж бодоод байдаг тэнхээгээрээ хашгирч гарав. Цааш алхах замдаа хашгирсаар л байлаа.
-Хүн байна уууу ууу? Туслаааааараааай! Аааааааааааааа! Хэхэээхээээээй.
Бас зөндөө удаан хашгирч, гуугалж явсан боловч ямар ч хариу чимээ алга. Сүүлдээ хоолой нь сульдаж цуцаж эхлэв. Хэсэг дуугүй алхалаа. “Айл таармаар юм даа? Энэ гол чинь яасан хөндийд гардаггүй юм бэ? Өчигдөрийн айл чинь ойгоос хамаагүй зайтай байсан ш дээ” гэж бодох нь ойн цоорхой дахь гэрт нэг, хээр нэг хоносоноо мартсан уу, тэр айлд өчигдөр байсан л гэж бодоод байжээ.
Нар бүүр жаргаж бүрэнхий нөмөрч эхлэв. “Дахин хээр хонох нь дээ” гэсэн бодол толгойд орж ирэхэд нурууных нь үс босох мэт болж дотор нь харанхуйллаа. Өчигдөр их даарснаа санан хоргодох газар олох хэрэгтэйг ухаарав. Эргэн тойрноо ажиглан шүүрдэж нэгэн хөгшин модны ёроолд хүн ороод суучихмаар ховилтой болохыг харав. Тийшээ очиж дотор нь сууж үзвэл араасаа нөмөртэй ч урдаасаа халхалах юмгүй бол даарах шинжтэй. Өндөр өндөр ургасан өвсийг зулгааж овоолбол болох мэт санагдаж өвс зулгааж эхэллээ. Харанхуй болохоос өмнө өөрийгөө хучиж болохуйц их өвс зулгаах хэрэгтэй хэмээн яаравчиллаа. Бүдүүн ширхэгтэй өвс зулгаахад маш төвөгтэй, заримдаа гарынх нь арьсыг исгэн шигдэж хорсгоно. Нэгдүгээрт даарахгүй, хоёрдугаарт араатан чоно ирвэл харагдахгүй гэсэн гэнэн бодол толгойд нь орж, айдсын улмаас өвчинг мэдэрэхгүйгээр зулгааж байв. Сүүлдээ хоёр гар нь тэсэхүйеээ бэрх өвдөж эхлэхэд сая ухаарвал овоо өвс зулгааснаас гадна дахин зулгаах тэнхэлгүй болжээ. Хоёр сарвуу нь одоо атгая ч гэсэн хүнийх юм шиг болчихов. Зулгаасан өвсөө нөгөө модныхоо дэргэд зөөж аваачин, ховил дотроо суун өөрийгөө хучлаа. Харуй бүрий болжээ.

Labels:

4 Comments:

At 9:21 PM , Blogger Өнөржаргал said...

Ulam tsaashaa yavaad bhiimaa..neg gazraa huleehgui.. zaza urgeljleliig n huleej baiy oo...

 
At 4:19 PM , Blogger arsun said...

Бүр хойшоогоо хил рүү яваад байх шиг. Сонирхолтой юмаа, ямар ч гэсэн амьд үлдсэн юм байна.

 
At 8:01 AM , Blogger peakfinder said...

Saihan bayarlaarai.

 
At 10:32 AM , Blogger ZAYA said...

Хөлийнхөө чадлаар цаашаа явжээ.
Яанаа бүр санаа зовчихлоо.

 

Post a Comment

Subscribe to Post Comments [Atom]

<< Home