Sunday, April 29, 2007

ШАШИН БА ФИЗИК

С.Хүрэлсүх Ерөнхийлөгчийн зөвлөх, физикийн ухааны профессор. Тэрбээр “Шашны физик”-ийн талаар ярив.Физикийн шинжлэх ухаан материйг бүтээж байгаа зүйлийг хайж эхэлсэн. Нэг ёсондоо бодит ертөнцийг бүтээж байгаа хамгийн жижиг зүйлийг хайсан гэсэн үг. Тэгээд олоогүй, мухардсан. Мухардлаас яаж гарах вэ. Зөвхөн бясалгалаар үүнээс гарна. Ер нь шинжлэх ухаан бүхэлдээ мухардаж байна. Физикийн шинжлэх ухаан ертөнцийн бүтцийг судалж байгаад орон зайн хамгийн бага цэгийг олсон.Түүнээс цааш юу байна. Энерги нягтралт, энергийн эргэлт байдаг. Энэ бол “торсоон орон” юм. Тэнд хүний төрөхөөс өмнөх, төрснөөс хойших бүх зүйл бичээтэй байдаг. Олон хэмжээст ертөнц уг оронд багтдаг. Ер нь бол бидний эргэн тойрон 11 хэмжээст ертөнц оршин байгаа гэнэ. Жирийн хүмүүст зөвхөн гурван хэмжээст ертөнц л харагддаг. Шинжлэх ухаанд шашны олон зүйл тодорхой болж байна. Мөн зарим биетийг өөр орон зайд шилжүүлж хүртэл туршиж үзсэн. Хар үгээр хэлбэл биетийг харагдахгүй болгож байгаа аж.Бидний ертөнц бүгд урдаас төлөвлөгдсөн байдаг. Санамсаргүй зүйл гэж хаана ч байдаггүй. Санамсаргүйн зарчмаар бид бүтээгдээгүй. Харин яах гэж бүтээсэн цаашдаа яах ёстойг ганц бурхан л мэдэх байх. Хүн сүнсээ хөгжүүлж байх ёстой. Хөгжих ганц боломжтой газар нь энэ манай дэлхий гэж үздэг. Хөгжиж чадаагүй сүнсийг энэ дэлхийд буцааж илгээж байдаг. Тэд үйлийн үрээ эдэлж байхаар байн байн эргэн төрж байна. Монголчууд ч бас үйлийн үртэй хүмүүс. Хүйтэн оронд амьдарч, ядуу зүдүү байгаа, хоорондоо эв муутай зэрэг нь бидний нүглийн үр. Яагаад бид ингэж шийтгэгдэх болсон бэ. Хүн төрөлхтнийг дайлж үйлийг нь үзсэн Чингэс хааны үйлийн үр бидэнд тусалгүй яах ч билээ. Сүнсийг физикийн шинжлэх ухаанаар яаж тайлбарлах нь шийдэгдсэн зүйл. Энэ ертөнцөд эхлээд санаа үүссэн. Тэгээд мэдээлэл хуримтлагдсан. Мэдээлэл бол энерги. Энерги хуримтлагдсанаар тэсрэлт болсон. Тэр тэсрэлтээр “торсоон орон” үүссэн. Түүнийг л сүнс хэмээн үзэж байгаа гэж хэллээ.

http://www.mongolianworld.com/ вэб хуудасны Монголын сайхан орон булангаас авав.

Саяхан вэб ухаж байгаад Чингис зочид буудалд хэдэн солиотой хүн хуралдаж яриа хийсэн бололтой ийм нэг мэдээлэл олов. Гэхдээ би бусад хүмүүсийнх нь тухай ёстой бүү мэд учраас зөвхөн өөрийн мэргэжилтэй холбоотой нэгнийх нь яриаг сонголоо. Манай үе үеийн ерөнхийлөгч нарт таарсан ч зөвлөх үзмэрчүүд байх юм даа гэж үнэхээр харамсахад хүргэлээ. Би өөрөө 1985-1990 оны хооронд МУИС-ийн Физикийн ангийг тэр үедээ дэлхийд биш юмаа гэхэд Социалист орнууд дотроо гайхагддаг физикч, эрдэмтэн багш нараар хичээл залгаж төгссөн хүн болохоор ийм хачин эрдэмтэнцэрүүдийг үнэндээ үзэн яддаг хүн. Хатуу сонсогдож байгаа байх л даа. Гэхдээ шинжлэх ухааны аль ч салбарт ажилладаг хүн физикийн ухааны профессор гэж байдаггүйг мэдэх байх. За энэ тэмдэглэл хийсэн хүн алдсан байж болох ч би хэдэн физикч эрдэмтэд дотор ийм хүн байдагийг дуулаагүй, тэр нь ерөнхийлөгчийн зөвлөх гэхээр бүүр ч мэдэхгүй юм. Манай томоохон физикч эрдэмтэдээс ерөнхийлөгчийн зөвлөх хийгээд ШУ, шашин хоёрын холбоог тайлбарлаад өгчих хүн олдохгүй байна гэвэл ёстой тэрэн шиг худлаа юм байхгүй. Манай урт шар дээлт гэж хочлуулсан ерөнхийлөгчид энэ хүнээс өөр физикч тохирохгүй байх л даа аягүй бол.
Физик хамгийн жижиг зүйлийг хайж байгаа нь үнэн, гэхдээ мухардаагүй шүү дээ. Өнөөгийн технологийн түвшин метрийг тэрбум хуваасны нэг буюу нанометрийн хэмжээнд явж байна. Физикийн шинжлэх ухаанд түүнээс цаашаа "кварк" гэх мэт зөндөө жижиг зүйл мэдэгдэж байна. Цаашаа явж л таараа. Энэ хүний ухаан мухардсан уу гэхээс хүн төрөлхтөнийх арай мухардаагүй байнаа. Би ч энэ чиглэлээр судалгаа хйидэг хүн. Дэмий юм хийж байгаа юм уу хаашаа юм.
Бас харин ч Монгол гэдэг нэрийг дэлхийд цуурайтуулж өгсөн эзэн Чингисээ өнөөгийн үйл лайныхаа буруутанаар тодорхойлчиж хахаха. Чойбалсан ч юмуу, ядаж Чингис хааны ач хэдэн хаадууд гэсэн бол арай л дөхөх байсан байж магад.
За энэ ч яахав гэхсэн, өөрийгөө физикч гэчээд физикийн хамгийн гол ухагдахуунуудыг бүгдийг нь баллаад хаяжээ. Хүн 3 хэмжээсийг мэдэрдэг гэнэ. Физикт цаг хугацаа гэж нэг хэмжээс байдаг, орон зайн 3 хэмжээстэй нийлээд хүний мэдэрдэг хэмжээс 4 гэдгийг мэдэхгүй физикч гэж байж болох уу? Бас тэр орон зайн хамгийн бага цэг гэж “хар нүх”-ийг хэлсэн бололтой юмаа. Тиймээ ийм ойлголт физикт бий. Түүний ойр очсон зүйл түүн рүү сорогдон ороод орон зайн хэмжээсгүй болж өөр хэмжээст ордог гэсэн онол. Хар нүхэн дотор гэрэл гэсэн ойлголт ч байхгүй болдог. Өөрөөр хэлбэл цахилгаан соронзон долгион тэнд оршин тогтнохгүй. Мань хүн тийшээ ороод, түүн дотор юу бичигдсэнийг уншчаад гараад ирсэн анхны бөгөөд эцсийн “гар” байна. Ёстой нөгөө “овоо муу гар”-уу? Энэ чинь. Санамсаргүй үзэгдлийг судалдаг статистик физик гэж лут хүнд физикийн салбар бий. Өнөөдөр дэлхий дээр олон зуун хүрээлэнгүүд өч төчнөөн сая доллар зараад судалгаагаа хийсээр байна. Энэ хүмүүс нэг бол “тэнэг” хүмүүс мөнгө дэмий юманд үрж байна. Эсвэл энэ нөхөр санамсаргүй юм байхгүй гэдгээ тэр хүмүүст очиж хэлж хэдэн доллар хэмнэхгүй юугаа энд чалчаад явнаа?
Сүнсийг физикээр тайлбарлах нь шийдэгдсэн гэдгийг анх удаа сонсов. Гэхдээ тайлбарлах гэж орлдож байгаа зүйлс олон бий, харин шийдэгдсэнийг одоо л мэдлээ. Нобель авахаар нөхөр байна энэ чинь. Мэдээлэл бол энерги гэнэ. Энэ одоо хаашаа хадуураад байнаа? Сонин тэгвэл өөрөө шатах нь ээ? Торсоон орон гэж юу юм болоо? Бас анх удаа сонсов. Үгүй энэ суут хүн тэр Нобелийн шагналын хаагуур гоожоод үлдчихсэн хүн бэ? Бурхан бас ийм хүмүүсээ цөөхөн төрүүлж биднээр даажигнах юмаа гэж харамсах баярлах давхцаваа.

Labels:

2 Comments:

At 12:04 AM , Blogger altanbileg said...

Mongoliin eronhiilogchid yag taarsan zovloh bna daa. Magadgui ene hun classic physic halit uzsen hun bh l daa. Kvant ornii onol, Standart model halt ch gesen uzsen hun bol hezee ch iim ichmeer yum yarihgui bh.

 
At 6:30 AM , Blogger Ganaa said...

torsoon oron gej bas anh udaa sonsoj bn. gehdee ene huniig engej ih muulaad bgaag bi ih gaihaj bn. end aldsan zuil bj boloh l ym. bi physiciin dongoj 4 kurs l uzsen. medleg neeg ih sain bishee. gehdee tsaashdaa medehiig husej bn. tanii heldeg unen shuu shinjleh uhaan muhardah esgui. neg bagshiinhaa helsniig sanaj bn. shinjleh uhaanii tailbarlaj chadahgui bgaa zuiliig shashin tailbarladag. tiim bolohoor shashin odoo boltol orshin togtnoj bgaa gej helj bsan tanii bodol

 

Post a Comment

Subscribe to Post Comments [Atom]

<< Home