Thursday, November 01, 2012

ХОЁР НАРТАЙ ЦЭЦЭЭ ГҮН


Өнөөдөр намаржин бодсон нэг ажлаа амжууллаа. Тэр маань Цэцээ гүн оргил дээр гарах. Гэнэт өнөөдөр гарах болсон бас нэг шалтгаан бол цаг агаар.
Өнөөдөр +6oC буюу энэ жилийн хамгийн сүүлийн дулаахан өдөр болох бололтой. Утасны маань цаг агаарын мэдээгээр Бямбад бүр хүйтэн болох юм байх. 

Ингээд хамгийн дөт зам болох Төрхурхаар өгсөх замыг сонгоод өглөө 10:00-д хөдөллөө.
Төр хурхын амаар машин явж болохгүй болтол яваад Цэцээ гүн рүү алхах жимд оров. Жимийг өгсөх замд улаан дарцагаар, буух замд хөх дарцагаар тэмдэглэсэн байлаа. Иймд анх удаа явж байгаа хүмүүс ч төөрөхөөргүй юм байна.

Бас замд чинь 100м тутамд нэг ийм дугаартай мод таарна. Холтсыг нь гэмтээн байж дугаарласан нь харин хэр оновчтой санаа вэ гэдгийг хэлж мэдэхгүй юм. Юутай ч насны минь тоотой мод анхаарал татлаа.
Замд хэсэг амрах зуур. Өнөөдөр үнэхээр намрын налгар өдөр байлаа.


Оргил хүрэх замд Богд уулын орой дээр энэ уужим зай гарч ирвэл оргил нэлээд ойртжээ гэсэн үг.
Оргил дээр ийм нэгэн самбар байрлуулжээ. Шүлэг нь таалагдлаа. Самбар нь ч айхтар гоё хийцтэй эд биш ч бага сага мэдээлэл өгөх юм байна.
Оргил дээрээс авсан бас нэгэн 360 градус панарома зураг.
Буцах замд нар хэвийж эхлэв. Машин дээрээ эргэж ирэхэд 17:05 болж байлаа. УБ-т зүүн 4 зам дээр ирэхэд 17:40 болж байв. Нэг өдрийг ийнхүү хийморио сэргээхэд зарцуулчихлаа.

Saturday, December 25, 2010

Хөдөөний айлын тавган антенд газардуулга хэрэгтэй юу?

Нэгэн уншигч ийнхүү асуужээ. Мөн миний бичсэн газардуулгын тухай бичлэгийг эрээд олсонгүй гэсэн. Линкийг нь энд тавьлаа. http://otgoo68.blogspot.com/2007/12/blog-post_11.html
Уг нь их зөв асуулт байна. Гэхдээ хөдөөний айл нүүж суух бүртээ метр орчим гүн нүх ухаад, 100-200 литрийн төмөр торх (манайхан поошиг-бочка гэдэг) булаад газардуулга хийгээд байх нь хүндрэлтэй юм л даа. Мөн газардуулга хийсэн байлаа гээд харин ч тавган антен дээр аянга буучихвал антен байтугай гэр орон, гэрт байгаа хүн ч аюулд өртөнө. Африкийн нэгэн ядуухан улсад болсон явдал байдаг. Тухайн нутаг нь маш их бороо ордог, уулархаг нутаг юм байна. Хүн ам нь нэлээд бүдүүлэгдүү, сүрлэн дээвэртэй шавар оромжинд амьдардаг. Гал тогоондоо мөн л шавар сав суулга хэрэглэдэг аж. Шавар чулуугаар хийсэн зуухархуу юманд гал түлж хоол ундаа бэлддэг гэнэ. Харин техник технологийн хөгжлийг дагаад цөөн хэдэн айл төмөр зуух, төмөр тогоо шанага хэрэглэвэл баян айлд тооцогдоно. Тэгээд ч нутгийнхан баяжих аминд цөвтэй, удахгүй бурханы гэсгээл хүртэнэ хэмээн ихэд айцгаана. Түүнийг нь батлах мэт өнөөх "баян" айлын гал тогооны шавар урцанд аянга бууна. Ингээд тухайн улсын засгийн газраас НҮБ-д үүний учир шалтгааныг олж өгөөч гэж хүсэлт тавьжээ. Ингээд Олон улсын атомын энергийн агентлагийн мэргэжилтнүүд очиж судлаад газарт шигтгэж суулгасан төмөр зуух, төмөр тогоо шанага аянганы газардуулга болоод байсныг тогтоосон байна. Тэгээд сайн чанарын шилэн болон шавар тогоо хэрэглэж байхыг зөвлөөд буцацгаасан гэнэ лээ.
Тэгэхээр миний бодоход тавган антеныг төмөр бус модон шонд, мөн гэрийн хананаас өндөргүй хэмжээнд бэхлэвэл зохих байх гэж бодож байна. Түүнээс гадна аянга цахилгаантай бороо орж байх үед цахилгаан хэрэгслүүдээ ажиллуулахгүй байх хэрэгтэй болов уу. Гар утсаар ярих ч аюултай гэж хүмүүс ярьдаг. Гэхдээ гар утсаар ярьж байгаад аянганд ниргүүлсэн яг таг баримт мэдэхгүй юм. Гэвч гар утас маш хүчтэй цахилгаан соронзон долгион цацруулдаг учир агаарт нөлөөлж аянга татахгүй гэх баталгаа байхгүй шүү дээ.

Thursday, December 23, 2010

Сүхбаатарын хөшөө

Хөөрхий муу жанжны хөшөө ингээд сүүлгүй, хугархай хөлтэй "Ухаа халтар" морьтой нэгэн аж ахуйн хашааны буланд, бас болоогүй ээ хийморьтой эр гэсэндээ гараа өргөөстэй байж байдаг юм байна.
Би энэ Сүхийн хөшөөг хүрэлдэж мөнгө "хусах" санааг гаргасан Хүрлүүдыг сүхдэмээр санагдаад байнаа. Нэг сонинд ийм нийтлэл гарч байсан даа саяхан. Юм хөгжсөн орчин үед хөшөөг ингэж буулгаж эвдэлгүйгээр дижитал зургаар нь хүрэл хөшөөг хийчихэж болох шүү дээ. Тэгээд бэлэн болохоор нь авчраад дор нь сольчихно л биз. Тэр үед харин энэ шавар хөшөөгөө чимээгүйхэн л бутлаад хаяна биз дээ. Яасан толгой нь ажилладаггүй малуудаар дүүрчихсэн улс вэ энэ Монгол... Одоо аягүй бол нөгөө хүрлээр хийсэн хөшөө нь Хөх хот руу андуурч ачигдаад тэнд сүндэрлэжээ. Улаанбаатар Өвөрмонгол руу нүүжээ гээд дэлхий даяар онигоонд орно доо.

Labels:

Thursday, March 11, 2010

Солонгос хөргөгч Монголд ажиллуулах

Энд нэгэн уншигчийн хүсэлтээр Солонгос улсад дотооддоо зориулж үйлдвэрлэсэн хөргөгч Монголд яагаад ажилладаггүй болохыг тайлбарлая.
Солонгос улсын цахилгаан хангамжийн стандарт бол 220Вольт хүчдэлтэй, 60Гц давтамжтай байдаг. Хүчдэл нь манай улсынхтай адилхан боловч манай давтамж 50Гц байдаг. Тодруулбал Солонгосын цахилгаан станцын генератор нэг секундэд 60 эргэдэг, манайх 50 эргэдэг гэсэн үг.
Давтамжийн энэхүү зөрүү нь ихэнх цахилгаан төхөөрөмжид төдийлөн мэдрэгдэхгүй боловч цахилгаан хөдөлгүүртэй төхөөрөмжүүдэд ялгаа гардаг. Өөрөөр хэлбэл цахилгаан хөдөлгүүрийн эргэлт нь энэхүү давтамжаас хамаардаг гэсэн үг. Тэгэхээр 60Гц давтамжтай хүчдэлд зориулсан хөдөлгүүр 50Гц давтамжид эргэхгүй гацах, эргэсэн ч маш их ачаалал авч улмаар эвдэрдэг.
Тэгэхээр хувьсах хүчдлийн хөдөлгүүрийн зарим үзүүлэлтийг жагсаавал:
1. Эргэлтийн хурд давтамжаас шууд хамаарна
2. Хөдөлгүүрийн өөрийгөө хөргөх чадвар эргэлтийн хурдаас шууд хамаарна
3. Хөдөлгүүрийн хэрэглэх гүйдэл (V/f) хүчдэл/давтамжийн харьцаагаар илэрхийлэгдэнэ
4. Хөдөлгүүр удааширвал гэдрэг цахилгаан хөдөлгөгч хүч багасана
5. Гэдрэг Ц.Х.Х буурвал хөдөлгүүрээр гүйх гүйдэл ихсэнэ
Хэрэв Солонгос хөргөгч Монголд авчирч залгавал:
1. Хөдөлгүүрийн эргэх хурд багасна.
2. Эргэх хурд багасвал хөдөлгүүр халж эхлэнэ
3. Давтамж буурвал хөдөлгүүрийн гүйдэл ихсэнэ. Энэ нь улам халах нөхцөл болно
4. Хэрэв хөдөлгүүрт механик ачаалал ихэсвэл хөдөлгүүр удааширч гэдрэг Ц.Х.Х буурна. Ингэснээр хөдөлгүүрээр улам их гүйдэл гүйж хөдөлгүүр их чадал гарган ажиллана. Гэтэл давтамж буурвал хөдөлгүүрийн хурд ачааллаас биш давтамжаас болж бууран хуурмаг ачаалал үүсч хөдөлгүүр илүү их чадлаар ажиллана.
Эдгээр хүчин зүйлүүдээс шалтгаалж 50Гц-д залгасан 60Гц-ийн хөдөлгүүр хэт ачаалал авч улмаар эвдэрнэ.
Солонгост ажилладаг хөргөгчийн V/f=220В/60Гц=3.667 болно. Тэгвэл энэ хөдөлгүүр 50Гц давтамжид хэт халахгүйгээр ажиллуулая гэвэл V=3.667*50Гц буюу 183.3В болох нь. Ингэж хүчдэлийг бууруулж залгавал хөргөгч ажиллах бөгөөд хөргөх чадвар нь 20% буурна. Өөрөөр хэлбэл шууд 220В-д залгавал ажиллаж болох ч удалгүй эвдэрнэ гэсэн үг.
Тэгэхээр хөргөгчөөс гадна угаалгын машин, тоос сорогч, цахилгаан дриль гэх мэт хөдөлгүүртэй бүх төхөөрөмжүүд ийм асуудал дагуулна гэдгийг анхаарах хэрэгтэй.

Labels:

Wednesday, March 03, 2010

Монголоо хайсан Монгол

М. Буянбадрахын Монголоо хайсан Монгол номыг Интерном номын дэлгүүрээс өчигдөр аваад босон суун уншсаар сая дуусгав. Үнэхээр Монголоо гэсэн залуу хүн бүрийн унших ёстой номын нэг яах аргагүй мөн. Бидний тасарсан мах, үсэрсэн цус гэж дэлхийн энгээр тарсан Монголчуудыг онож хэлжээ.
Бид Дэлхийгээр нэг тарсан Монголчуудаасаа наашаа гэснийг нь цаашаа гэж түлхэдэг муухай хувиа хичээсэн улс болчихгүй юмсан. Энэхүү номыг уншаад Гүрээ ахын хэлсэнчлэн "дэлгэсэн тэрлэг шиг нутагтаа" төрсөнөөрөө бахдахгүй, баярлахгүй байхын аргагүй.

Энүүхэн Шилийнгол аймгаас хаа байсан Цаст Химлайн өвөрт очиж амьдарч буй энэхүү өвгөний тухай уншаад бурхан болсон аавыгаа дурсаж, үр хүүхэд биднийгээ Монгол улсын иргэн болгож төрүүлсэн танийхаа ач буяныг хариулж чадсан болуу даа бид гэж бодож сууна.

Нээрээ өнөөдөр 3-р сарын 2. Аав минь бурхан болоод яг 5 жил болжээ. Биднийгээ орхин одсон өдрийг мартах шахан сууж байдаг байна шүү тэнэг үр нь. Ум маань бадмэ хум. Бурханы орондоо амар амгалан заларч байгаа бизээ та минь. Аавдаа нэг зул өргөе нээрээ.

Labels:

Thursday, January 28, 2010

Тамын тогоо

Манжууд нэгэн томоо тогоо хийжээ. Тэрэндээ Монголчуудыг хийгээд чанаж гарав. Дангаараа сайн галлаж чадахгүй учраас Оросуудыг хойд талаас нь галлаад өгөөч гэж гуйхад тэд ч дуртай нь аргагүй өрдлөө. Оросууд тогоог таглахгүй юмуу гэж асуухад Манжууд яах юм бэ, наадуул чинь гарах гэсэн нэгнээ татаад оруулчихдаг юм, илүү ажил гээд тоосонгүй.
Ингээд хэсэг хугацааны дараа Манжууд сураг алдрав. Оросууд харин тогооны урд хэсгийг галлаж өгөхийг Хятадуудаас гуйлаа. Хятадууд ч мөн уухайн тас галлаж гарав. Оросууд доогуураа галаа өрдөх мөртөө бас тогооны дээрээс амаараа үлээж, эвий эвий халуун байна уу гэх болов. Ийнхүү 70 жил өнгөрч байтал Горбачёв гэгч нөхөр гэнэт одоо болъёо, наад тэнэг Монголчуудын төлөө хамаг түлээ түлш барж дууслаа гэхэд нээрээ болъё гэцгээгээд галлахаа болив. Хятадууд гал намдсаныг хараад өөрсдөө гуйчаад орхичихдоо яадаг байнаа, за бид ч болъё доо гээд орхив. Тамын тогооны гал унтарлаа.
Өнөөх Монголчууд тогооноосоо гарч чаддаггүй ээ. Мөн л гарах гэснээ татаж унагаад, гарвал бүгдээрээ л гарна гэж хашгична. Эхлээд хүүхэд хөгшдөө гаргая, тогооны энэ тал руу гарая гэх мэт орилолдоно. Тэндээс нэг цэцэн нь хөөе тогооны нэг тал руу бөөнөөрөө гарах гэвэл тогоо хөмөрнө, хөмөрсөн тогоонд бүгд бүтэж үхэх гээ юу гээд цэцэрхэнэ. Тал тал тийшээ гарах гэтэл дороос нь тулах хүн байхгүй тул хөл нь халтирна.
Тэгээд гэнэт 76-гаа гаргахаар боллоо. Тэд ирмэг дээр гараад бусдыгаа татаж гаргах юм болов. Хэн хэнийг гаргах вэ гэтэл би ч тийм олс олж ирнэ, би ч нисдэг тэрэг олж ирнэ, би ч пуужин бүтээнэ гээд бүлтэрч гарлаа. Арай гэж сонгогдсон хэд нь ирмэг дээр гарсан хойноо цаашаа Хятадуудаас мантуу гуйна, Оросуудаас төмс гуйна. Зарим нь бүүр энэ тэнүүгээр зугаалж явж байгаад эргэж ирнэ. Эргээд нөгөөдүүлээ татах амьтан олддоггүй ээ. Ингэсээр ээлж нь дуусаад дахиад дараагийн 76-гаа сонгов. Бас л бахь байдгаараа. Харин ч хоёр гурав дахиа сонгогдсонууд нь ирмэг дээр суучаад шүдээ чигчийлэн, чигчлүүлээрээ Монголчууд руугаа заан инээж баясна. Тэгээд зүгээр ч гүй 76 дотроо би хамгийн олон удаа ирмэг дээр суусан, энэ муу шинэков бацаан сая гарч ирчээд олон юм ярилаа гэж оны ялгаа гаргана.
Хамгийн сүүлд тав дахь удаагаа сонгох юм боллоо. Ёстой ид шидийг бүтээхээ амлаж гарлаа нөгөөдүүл нь. Эхлээд хүүхдүүдийг далавчтай болгоно, дараа нь шинээр гэрлэсэн залуусаа нисдэг тэргээр татна, хүн бүрийг бүдүүн олсноос бариулна гээд л. Арай гэж 76 сонгогдтол танайх булхайцлаа, манайхаас цөөхөн байна гээд бөөн зодоон боллоо. Цус нөжтэйгээ хутгалдав. Зарим нь бид тамын тогооны галыг унтраахдаа оготны хамраас ч цус гаргаагүй гэж цээжээ дэлдэв. Яс юман дээрээ Орос Хятад хоёр залхаад л галаа унтраачихсан юм байна лээ шд.
Нэг харсан тогооны ирмэг дээр байсан 76 алга болчихжээ. Хүмүүс хүүе хайя нөгөөдүүл яаваа гээд орилолдож байтал тогоо халж, бүр буцлаж эхэллээ. Учир нь өнөө 76 хоорондоо ярьж байгаад ерөөсөө өөрсдөө галлая, ядаж 4 жил наадуул чинь завгүй байг гэлцэн энд тэндээс мод түлээ цуглуулж явна. Тамын тогоо пур пур буцалсаар...

Улаанбаатар © 2010 Б. Бат-Отгон

Labels:

Sunday, January 24, 2010

Монголын төмөр зам


Нарийн цариг, өргөн цариг, Ухаа худгаас Хятад руу үгүй Сайншанд руу гээд л мөн ч их маргалдлаа. Төмөр зам гэдэг улсын хөгжилд хэрэгтэй гэж ойлгохоос мэдлэг хэтрэхгүй шахуу юм даа мань мэт. Гэхдээ төмөр замын тухай өөрийнхөө бодлыг энд бичиж хүмүүстэй хуваалцая гэж бодлоо. Яг тэр Ухаа худаг, Сайншанд гэсэн замын тухайд биш шүү.
Одоо байгаа өргөн царигийн зам гэж аль дээр үед 1950-иад онд л ашиглалтанд орсон, ерөнхийдөө нэлээд хуучирсан эд болж дээ. Галт тэргээр Сибирийг 4 хоног туулж Москва орж үзээгүй миний насны сэхээтэн хүмүүс Монголд бараг байхгүй байхаа. Сүүлийн үед манай наймаачид Хонг Конг, Макао, Гуанжоу хүртэл Хятадын галт тэргээр их зорчдог болсон. Аль ч зам нь хоёр урсгалтай цахилгаан зүтгүүртэй байдгийг хэн бүхэн мэднэ. Манайх шиг зөрлөг хүлээж цаг алдахгүй гэсэн үг. Бодоход ийм байж л галт тэрэг саадгүй хурдан ачаа эргэлт хийнэ биз дээ? Гэтэл манай зам зөрлөг гээд баахан цаг алдана. Зарим газраа зам нь муудсан гээд мөлхөх мэт удаан явна. Гэтэл энэ зам маань ОХУ, Хятад хоёрыг холбож байгаа нэг гол төмөр зам гээд байгаа. Энэ замаар ачаа эргэлт ихэсвэл уг нь тэр 2 том гүрэнд хэрэгтэй баймаар юм. Гэтэл тийм биш бололтой. Хэрэв тийм байсан бол энэ хоёр том гүрэн яаж ийж байгаад аль эрт энэ замыг өргөтгөөд миний хэлээд байгаа хоёр урсгалтай цахилгаан галт тэрэгний зам болгох байсан байх.
Харин энэ замыг өргөтгөөд ачаа эргэлт, хүн тээвэрийг нэмэгдүүлчихвэл бидэнд маш их ашигтай нь ойлгомжтой. Өөрөөр хэлбэл дахиад нэг Эрдэнэт эсвэл Оюу толгой л гэсэн үг биз дээ? Төмөр замаар юм зөөгдөж л байвал манайд орлого орно. Тэгвэл хойд хилээс Замын үүд хүртэл шинэ зам яаж барих вэ? Хөрөнгө мөнгө, ажиллах хүч гээд жинхэнэ бүтээн босголт эхлэнээдээ? Нэгэнтээ Женко Х. Баттулга сайд 1500км төмөр зам тавьж чадахгүй бол улс гэж байгаад яах юм гэсэн үгийг энд бас хэлмээр байгаа юм. Бид дандаа хүнээр юм хийлгэсээр байгаад сурчиж. Өөрсдөө хоёр хилээ холбосон төмөр зам барьж чадахгүй бол нээрээ Монголчууд гэж цээжээ дэлдээд яах юм? Энд бид 3 дахь хөршийн хөрөнгийг оруулж ирэх хэрэгтэй болов уу. Зөндөө л олон эдийн засагчидтай биз дээ бид. Тэр олон улсын хөрөнгийн бирж дээр хувьцааг нь зараад хөрөнгөө босгож болмоор юм. Фрийдланд гэдэг хүн ингэж мөнгө босгоод л Оюу толгойг гаргаад ирээ биздээ? Ийм том бүтээн босголт ундраад ирвэл манай залуучууд ажилтай болох нь. Нэгэнт үр ашгаа үргэлж өгч байх бүтээн байгуулалт юм чинь залуучуудаа 1000 доллараар цалинжуулая л даа. Заавал хүний газар л очиж боол болох хүсэлтэйдээ биш тэр ганцхан мянган долларын төлөө л хүний газар боолын хөдөлмөр эрхэлж байгаа нь тодорхой. Нутагтай авдаг бол бүгд энэ ажилд орох гэж зүтгэнэ. Хэрэв ийм цалин өгвөл би хар ажил хийж чадахгүй ч Төмөр замын коллежид электроник заахаар очиход бэлэн байна (хэхэ).
Социализмийн үед намайг хүүхэд байхад тэр үеийн ЗХУ-д БАМ (Байкал-Амурский Магистрал) гээд Сибирийн тайга дундуур төмөр зам барих маш том бүтээн байгуулалт өрнөөд, залуусаа очиж ажиллахыг уриалаад бөөн л юм болж байсан. Дараахан нь оюутан болсон байхад хүртэл Оюутны Отряд гээд сайн сурлагатай оюутнуудыг хүртэл зуны амралтаар явуулж ажиллуулдаг байсан. Бид хүний нутгийн бүтээн босголтод оролцож болж байсан юм бол өөрийнхөө эх орны төлөө хийж чадахгүй гэж үү?
ОХУ УБТЗ-ын хувьцааг эзэмшдэг учир бас гөжүүдлэх л байх л даа. Одоо байгаа тэр хуучин замынх нь дэргэдүүр барья л даа. Тэр хуучин замаа Оросууд ажиллуулна л биз. Алийн болгон бид үхсэн буурын толгойноос амьд ат айна гэдэг шиг Орос, Хятад гэж айх явах ёстой юм бэ? Энд л бидэнд тэр 3 дахь хөршөөр өргөмжлөгдөөд байгаа АНУ, Япон, Солонгос гэх мэт улсууд хөрөнгө оруулж болно биз дээ? НҮБ ч бас хоёр том буурын дарамтыг сулруулахад нөлөөлөх ёстой байх. Тусгаар тогтносон улс л юм бол.
За зам тавих боллоо гэхээр өнөөх л нарийн өргөн цариг гээд хэрэг бас мандах юм байна. Тэгвэл зөвхөн ОХУ-ын стандартын өргөн царигаа барьж үлдсэн нь дээр үү, Хятадын цариг руу шилжих үү гэдэг бодлого гарч ирээд толгой гашилгав. Гэхдээ галт тэргээр Бээжин явж байхад Эрээн хотод вагоны дугуй солино гэж яршиг төвөгтэй ажил байдаг даа. Гэхдээ ачааны ч бай, хүн тээврийн ч бай ялгаагүй дугуйг нь сольж л таарах байх. Харин энэ ажлыг манайх хойд хил дээрээ хийдэг болбол яахав гэдэг асуулт гарч ирээд сонирхол татав. Нээрээ маш олон хүний ажлын байр гэгч юм чинь тэр юм биш үү? Бид Эрээнийг цэцэглүүлээд байдгийн өчүүхэн ч гэсэн нэг хэсэг нь энэ байх. Маш олон хүн ажилтай амьдралтай л болж байгаа хэрэг. Монгол руу ирж байгаа ачаа тээвэр л лав Эрээнд гацаад байх асуудал багасана.

Labels: ,